यस्ता छन् संविधानको मस्यौदामा भातृभाषीको चित्त दुखाउने धाराहरू

bhasa 1bhasa 2सन्त गाहामगर
काठमाडौं, २०७२ असार २६ गते 

संविधानको मस्यौदामा मातृभाषाीहरूको अधिकार सुनिश्चित नगरिएको भन्दै संशोधन गर्न माग गरिने भएको छ । राजधानीमा असार २६ गते भएको भेलामा भाषाविद्हरुले मस्यौदामा अहिले भएका प्रावधान अनुसारै संविधान भने मातृभाषीहरुका लागि दुर्भाग्य हुने बताएका हुन । काठमाडौं कान्तिपथमा दीपक तुलाधरको सभापतित्वमा सम्पन्न छलफल कार्यक्रमका सहभागीहरुले संवैधानिक राजनीतिक संवाद तथा सहमति समिति र मस्यौदा समितिका सभापतिलाई मस्यौदा संशोधनका लागि आग्रह गरिने भएको छ ।
छलफल कार्यक्रममा भाषाविद् अमृत योञ्जन तामाङले मस्यौदाका विभिन्न धारा सच्याउनु पर्ने धारणा राखे । मस्यौदामा धारा ६ राष्ट्रभाषा  सम्बन्धी व्यवस्था छ। ‘नेपालमा बोलिने सबै मातृभाषाहरु राष्ट्रभाषा हुन्’ भनिएको छ । योञ्जन भन्छन्, “यसमा मातृभाषाहरूको सूचि चाहिन्छ ।” यसैगरी धारा ७ सरकारी कामकाजको भाषा सम्बन्धी यो धारामा निम्न ७ बुँदा थप्नु पर्ने देखिन्छ । 
क.स्थानीय तहमा बहुसंख्यक जनताले बोल्ने एक वा एक भन्दा बढी स्थानीय राष्ट्रभाषाहरु स्थानीय सरकारी कामकाजको भाषा हुनेछ ।
ख.संघीय सरकार र प्रदेश सरकार र प्रदेश सरकारहरुको बीच सरकारी कामकाजको भाषा नेपाली र भाषा र आपसी सहमतिको आधारमा निर्धारण भए बमोजिमको राष्ट्रभाषाहरु हुनेछन् ।
ग. प्रदेश सरकार र स्थानीय सरकारको सरकारी कामकाजको भाषा आपसी सहमतिको आधारमा तोकिए बमोजिम अनुसार हुनेछ ।
घ. संघीय संसद वा विधायिका, प्रदेश विधायिका र स्थानीय तहको विधायिकामा प्रयोग हुने भाषा कानुनले तोकिए अनुसार हुनेछ ।
ङ. सरकारको अदालती काम कार्यवाही तथा अधिकारिक लिखतको भाषा तोकिएको सरकारी कामकाजको भाषा हुनेछ ।
च. लोकसेवा प्रयोजनका लागि कानुनले तोकिए अनुसार हुनेछ ।
छ. यस संविधानमा अनुसूचीत राष्ट्रभाषाहरुलाई राज्यले प्रर्याप्त सुविधा उपलब्ध गराइनेछ ।
मस्यौदामा धारा १३ अंगीकृत नागरिकता सम्बन्धी व्यवस्था गरिएको छ । यसमा
नेपालका कुनै राष्ट्रभाषा बोल्न र लेख्न जानेको भनिएको छ । यसमा राष्ट्रभाषाहरूको अनुसूची प्रकाशित हुनुपर्दछ । किनभने २०११ को जनगणना अनुसार नेपालमा १२३ भाषा छन् । र तिमध्ये अंग्रेजी, फ्रेन्च, चाइनिज, नागा आदि पनि यसै संविधानको धारा ६ अनुसार राष्ट्रभाषामा पर्ने छन् ।
धारा ३६ मा शिक्षा सम्बन्धि हक छ । नेपालमा बसोबास गर्ने प्रत्येक नेपाली समुदायलाई आफ्नो मातृभाषामा (वा मातृभाषाको माध्यमबाट) माध्यमिक तहसम्म शिक्षा प्राप्त गर्ने हक हुनेछ भन्ने थपिनु पर्दछ । किनभने मातृभाषामा शिक्षा बालबालिकाहरुको मौलिक हक हुनुपर्दछ ।
धारा २८१ भाषा आयोगको स्थापना सम्बन्धी अधिकारका विषय छन् । यसमा थप्नुपर्ने । ३ को ‘ङ’मा नेपालका भाषाहरूको सूची आवधिक राख्ने । ३ को ‘च’मा नेपालको बहुभाषिक नीति तथा निर्देशिकाहरु तयार गर्ने । यस्तै
धारा २५ को न्याय सम्बन्धी हकमा मातृभाषा सम्बन्धी प्रावधान छैन । यसमा आफू विरुद्ध लागेको मुद्दमा मातृभाषामा बोल्ने हक हुनेछ भन्ने थपिनु पर्दछ ।
धारा ३२ सूचनाको हक । यसमा मातृभाषा सम्बन्धी केही उल्लेख छैन । मातृभाषामा सूचनाको हक हुनेछ भन्ने वाक्यांश थप गर्नुपर्दछ ।
धारा ५५(ढ) भाषा नीति । यसमा थप्नुपर्ने, नेपालमा सरकारी कामकाजको भाषा बाहुभाषिक नीति अनुरुप हुनेछ । पहिलो संविधानसभाले यो विषय अनुमोदन गरिसकेको पनि थियो ।
कार्यक्रममा बोल्दै त्रिभुवन विश्वविद्यालय भाषा विज्ञान विभागका भिमनारायण रेग्मीले प्रदेश र स्थानीय तहमा जुनसुकै भाषाको प्रयोग गरे पनि केन्द्रमा साझा सम्पर्क भाषा आवश्यक भएको बताए । भाषा जस्तो विषयमा भावूक भएर निर्णय लिन नहुने रेग्मीको सुझाव थियो ।
डा. चुन्दा बज्राचार्यले भने भाषामार्फत हुने विभेद अन्त्य गर्न चाहेको बताइन् । एक प्रतिशत जनसंख्या भएका जुनसुकै भाषालाई सम्बन्धित प्रदेश वा स्थानीय तहमा सरकारी कामकाजी भाषा बनाउनु पर्ने धारणा राखे ।
कार्यक्रमका अर्का सहभागी प्रताप नाछिरिङले भाषिक कारणले गर्दा तामाङहरु विना गल्ती जेल जानु परेको उल्लेख गरे । ‘मरेको’ गाई खाएको भन्नुपर्नेमा ‘मारेको’ गाई भन्दा अनाहकमा तामाङ समुदाय जेलमा पुगेको उनको भनाई थियो ।
मस्यौदामा काइते प्रावधान हटाएर भाषिक अधिकार सम्बन्धी स्पष्ट बुँदा राख्न बयानसिं राईले आग्रह गरे ।
नेपाल मगर लेखक संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष विष्णुकुमार सिंजालीले सञ्चालन गरेको कार्यक्रमका वक्ताहरुले मस्यौदामा उल्लेख भएको बहुसंख्यक भनेको के हो ? खस भाषा भन्ने कि खस नेपाली भन्ने जस्ता प्रावधान विरुद्ध आन्दोलिन हुनुपर्ने बताएका थिए ।
तस्बिर सौजन्यः ओपेडपोष्ट डटकम

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Learn Magar Kham/Pang
के तँपाई मगर भाषा सिक्न चाहानु हुन्छ ? वा मगर भाषामा दक्षता बढाउन चाहानु हुन्छ ? त्यसो भए नेपाल मगर महिला संघ, जिल्ला समिति काठमाडौंबाट प्रकाशित “मगर खाम/पाङ ला र् हो र /मगर ढुट (खाम/पाङ)आङ कुराकानी” खोजी खोजी पढ्नुहोस् । आफ्नो प्रति आजै सुरक्षित राख्नुहोस् । सम्पर्क फोन नम्बर 977-9849295416 यमुना तरामीमगर (सचिव), 977-9841341765 कुमारी आलेमगर (कोषाध्यक्ष)   magar kkam, pang ra dhut
New Books In Magar
Magar Literary Magazine
Learn Magar Language
के तँपाई मगर भाषा सिक्न चाहानु हुन्छ ? वा मगर भाषामा दक्षता बढाउन चाहानु हुन्छ ? त्यसो भए मगर अध्ययन केन्द्रद्धारा प्रकाशित “मगर ढुटआङ कुराकानी” तेस्रो संस्करण खोजी खोजी पढ्नुहोस् । आफ्नो प्रति आजै सुरक्षित राख्नुहोस् । सम्पर्क फोन नं.०१५५३२३२०, ९८०३०२२३६४, ९७५१००५७३६, ९८४१२९१०२२  
Magar Dictionary
विज्ञापन / Advertise
Magar Dhut Dictionary
हिरासिङ थापामगरको मगर ढुट–खस–अँग्रेजी शब्दकोश खोजी खोजी पढ्नुहोस् । पुस्तकको लागि सम्पर्क ९८४९५७८८६१, ०१२१९००४५ (काठमाडौ)
New Book Arrival/भराक्च सुटा
New Book Arrival
April 2017
M T W T F S S
« Oct    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
Multi-Lingual Education
Stories In Magar Dhut
मगर भाषामा बाल कथा
मगर भाषामा बाल कथा संग्रह प्रकाशित भयो । आफ्नो बालबच्चाहरुको लागि प्रति आजै सुरक्षित गर्नुहोस् । पुस्तकको लागि सम्पर्क नम्बर 977-9847074729 हेमा आलेमगर (लेखक), 977-01-4233395, 9841059809 प्राइम बुक्स प्रा.लि. बागबजार (पुरानो बसपार्कबाट शंकरदेव क्याम्पस जाने बाटो), काठमाडौ ।   hema book